Protokół PAWS – co to takiego i jakie są jego elementy?
W medycynie taktycznej liczy się nie tylko to, co należy zrobić, ale również w jakiej kolejności należy podejmować działania. W warunkach pola walki, zdarzenia masowego, aktywnego zagrożenia czy ograniczonego dostępu do zaawansowanej opieki medycznej ratownik nie może pozwolić sobie na pominięcie istotnego elementu postępowania.
Jednym ze schematów, które pomagają uporządkować opiekę nad poszkodowanym, jest MARCH-PAWS. Pierwsza część – MARCH – koncentruje się na bezpośrednim zagrożeniu życia. PAWS stanowi jej naturalne uzupełnienie i obejmuje działania, które należy podjąć po opanowaniu najważniejszych zagrożeń urazowych.
Najważniejsze informacje:
- PAWS jest uzupełnieniem schematu MARCH – stosuje się go po opanowaniu bezpośrednich zagrożeń życia, takich jak masywny krwotok, niedrożność dróg oddechowych czy niewydolność oddechowa.
- PAWS obejmuje cztery kluczowe obszary: P – Pain (leczenie bólu), A – Antibiotics (antybiotykoterapia), W – Wounds (ocena i zaopatrzenie ran) oraz S – Splinting (stabilizacja i unieruchomienie urazów).
- Największe znaczenie PAWS ma w fazie Tactical Field Care (TFC), gdy bezpośrednie zagrożenie zostało ograniczone i ratownik może przeprowadzić dokładniejszą ocenę oraz rozszerzyć zakres udzielanej pomocy.
- PAWS pełni funkcję checklisty, pomagając uporządkować dalsze działania, zmniejszyć ryzyko pominięcia istotnych problemów i przygotować poszkodowanego do dalszego leczenia oraz ewakuacji.
Spis treści:
PAWS jako druga część schematu MARCH-PAWS
Aby właściwie zrozumieć PAWS, trzeba najpierw umieścić go w szerszym kontekście Tactical Combat Casualty Care (TCCC). Protokół MARCHE porządkuje ocenę i leczenie najpoważniejszych, bezpośrednich zagrożeń:
M – Massive bleedings – masywny krwotok
A – Airways – drożność dróg oddechowych
R – Respiratory distress – oddychanie i urazy klatki piersiowej
C – Circulation – krążenie i wstrząs
H – Hipotermia/Head Injury – hipotermia oraz urazy głowy
Dopiero po przejściu przez te priorytety pojawia się przestrzeń na kolejne działania – dalszą opiekę nad poszkodowanym, co ma zapobiegać pominięciu problemów niewymagających natychmiastowej interwencji ratującej życie, ale mających istotny wpływ na stan pacjenta, ryzyko powikłań, komfort oraz dalszą ewakuację.
Skrót PAWS oznacza:
- P – Pain – leczenie bólu,
- A – Antibiotics – antybiotykoterapia,
- W – Wounds – zaopatrzenie ran,
- S – Splinting – stabilizacja i unieruchomienie urazów.
Takie uporządkowanie ma bardzo konkretny cel. W środowisku taktycznym nie można dopuścić do sytuacji, w której ratownik zajmuje się np. złamaniem kończyny lub leczeniem bólu, podczas gdy poszkodowany nadal ma nieopanowany krwotok albo rozwija się u niego niewydolność oddechowa. Dlatego warto podkreślić, że PAWS nie zastępuje MARCH – PAWS następuje po zabezpieczeniu bezpośrednich zagrożeń życia.
Schemat PAWS
Schemat PAWS nie powstał jako abstrakcyjny zestaw liter stworzony wyłącznie na potrzeby szkolenia. Jego rozwój wynikał z praktycznych doświadczeń medycyny pola walki. Wraz z rozwojem Tactical Combat Casualty Care zaczęto dostrzegać, że samo zabezpieczenie największych zagrożeń życia nie wyczerpuje problemów, z którymi mierzy się personel medyczny podczas opieki nad rannym.
Poszkodowany, u którego zatrzymano krwotok, udrożniono drogi oddechowe i zabezpieczono uraz klatki piersiowej, nadal może wymagać: odpowiedniego leczenia bólu, antybiotykoterapii, dokładnego zaopatrzenia ran, stabilizacji złamań, ochrony uszkodzonych tkanek etc.
Poszczególne fazy PAWS:
- P – PAIN
Ocena i leczenie bólu
Kontrola bólu ma poprawić komfort poszkodowanego, ale też zapobiec ewentualnemu wstrząsowi. Niekontrolowany ból może m. in. zwiększać reakcję stresową organizmu, nasilać tachykardię i zużycie tlenu, utrudniać współpracę z poszkodowanym, utrudniać wykonanie procedur medycznych, zwiększać obciążenie psychiczne pacjenta.
- A – ANTIBIOTICS
Ocena wskazań i wdrożenie antybiotykoterapii
W przypadku urazów powstałych w warunkach bojowych lub środowisku o dużym stopniu zanieczyszczenia ryzyko zakażenia ran może być istotne. W TCCC antybiotyki są traktowane jako część wczesnego postępowania w określonych ranach bojowych, szczególnie w sytuacjach, w których istnieje wysokie ryzyko zakażenia i opóźnienie dostępu do dalszej opieki chirurgicznej. Warto podkreślić, że wybór antybiotyku, dawki i drogi podania zależy od aktualnych wytycznych oraz poziomu uprawnień osoby udzielającej pomocy.
- W – WOUNDS
Ocena i zaopatrzenie ran oraz innych obrażeń
Trzeci element protokołu obejmuje zabezpieczanie ran. W tej fazie należy sprawdzić, oczyścić i opatrzyć wcześniej znalezione rany, zabezpieczyć wytrzewienie oraz oparzenia. Po opanowaniu bezpośrednich zagrożeń życia należy ponownie dokładnie ocenić poszkodowanego i zwrócić uwagę na urazy, które nie zostały wcześniej zaopatrzone albo wymagają dalszego postępowania.
Pierwsze badanie poszkodowanego w warunkach taktycznych ma charakter przede wszystkim ratunkowy. Jego celem jest jak najszybsze wykrycie problemów, które mogą doprowadzić do śmierci w krótkim czasie. Dopiero później można przeprowadzić dokładniejszą ocenę całego ciała. Należy ponownie ocenić opatrunki, miejsca krwawienia, stan ran i skuteczność zastosowanych wcześniej interwencji. W przypadku ran kluczowe znaczenie ma również ochrona przed dalszym zanieczyszczeniem i uszkodzeniem tkanek oraz właściwe przygotowanie pacjenta do ewakuacji.
- S – SPLINTING
Stabilizacja i unieruchomienie urazów
Ta faza odnosi się do procedur i czynności, które mają na celu stabilizację i unieruchomienie. Unieruchomienie nie tylko ogranicza ruch w miejscu urazu, ale także zmniejsza ból, ogranicza dalsze uszkodzenie tkanek oraz może ułatwić bezpieczny transport poszkodowanego.
Warto podkreślić, że ukończenie protokołu PAWS nie oznacza „koniec działań”! W środowisku taktycznym opieka nad poszkodowanym jest procesem dynamicznym. Pacjent może początkowo wyglądać stabilnie, a kilka minut później rozwinąć: objawy wstrząsu, niewydolność oddechową, hipotermię czy nawrót krwawienia.
Przeczytaj również: Medycyna pola walki TCCC
PAWS a Tactical Field Care
Szczególne znaczenie PAWS ma w fazie Tactical Field Care (TFC). W dużym uproszczeniu jest to etap, w którym bezpośrednie zagrożenie wynikające z aktywnego ostrzału lub innego bezpośredniego zagrożenia zostało ograniczone na tyle, że można przeprowadzić bardziej szczegółową ocenę i leczenie poszkodowanego.
W fazie Care Under Fire działania ratunkowe są mocno ograniczone. Priorytetem jest przede wszystkim wydostanie poszkodowanego z niebezpiecznego miejsca oraz podjęcie działań ratujących życie.
W Tactical Field Care możliwości diagnostyczne i terapeutyczne są większe, dlatego wtedy ma zastosowanie protokół PAWS.
W medycynie ratunkowej ogromne znaczenie ma nie tylko wiedza medyczna, ale także sposób podejmowania decyzji pod presją. Schemat MARCH PAWS pełni funkcję swego rodzaju checklisty, która pozwala uporządkować proces decyzyjny i ustalić listę priorytetów.
PAWS – podsumowanie
PAWS jest ważnym elementem systematycznego postępowania z poszkodowanym w medycynie taktycznej. Jego podstawową funkcją jest uzupełnienie MARCH o działania, które należy podjąć po zabezpieczeniu bezpośrednich zagrożeń życia.
Największą wartością PAWS jest jednak jego prostota i funkcja checklisty. W warunkach, w których czas, zasoby i możliwości diagnostyczne są ograniczone, uporządkowany schemat pozwala zmniejszyć ryzyko pominięcia istotnego elementu opieki.
Jednocześnie należy pamiętać, że PAWS nie jest oderwanym od MARCH protokołem. Stanowi jego uzupełnienie, pozwalające przejść od natychmiastowego ratowania życia do bardziej kompleksowego zabezpieczenia poszkodowanego i przygotowania go do dalszego leczenia oraz ewakuacji.
*Niektóre grafiki wykorzystane w artykule zostały wygenerowane przy wykorzystaniu AI.